ⓘ عدد اکسایشِ یک اتم در یک گونهٔ شیمیایی، هم ارز با بار الکتریکی است که به اتم آن عنصر نسبت داده می‌شود، با فرض اینکه همهٔ پیوندها یونی هستند. ..

                                     

ⓘ عدد اکسایش

عدد اکسایشِ یک اتم در یک گونهٔ شیمیایی، هم ارز با بار الکتریکی است که به اتم آن عنصر نسبت داده می‌شود، با فرض اینکه همهٔ پیوندها یونی هستند.

                                     

1. ایده‌های اولیه

عدد اکسایش یک یون یک تک اتمی برابر با بار آن یون می‌باشد. مثلاً در NaCl، عدد اکسایش یون سُدیم + Na برابر ۱+ و عدد اکسایش یونِ کلر - Cl برابر ۱- است. عدد اکسایش اتم‌ها در یک مولکول کووالانسی را می‌توان با دادن الکترون‌های هر پیوند به اتم الکترونگاتیو تر به دست آورد. برای مولکول هر دو الکترون پیوند کووالانسی به اتم کلر داده می‌شوند، زیرا کلر الکترونگاتیو تر از هیدروژن است. به این ترتیب عدد اکسایش اتم کلر به دلیل یک الکترون اضافی، برابر با ۱- است. عدد اکسایش اتم هیدروژن نیز به علت اختصاص یافتن تنها الکترون آن به اتم کلر، برابر با ۱+ است. در مورد پیوندهای غیر قطبی بین اتم‌های یکسان ، که در آن‌ها تفاوت الکترونگاتیوی وجود ندارد، الکترونهای پیوندی به‌طور مساوی بین اتمهای تشکیل دهندهٔ پیوند تقسیم می‌شوند. حتی اگر تعداد الکترونهای پیوند فرد باشد باز هم به‌طور مساوی تقسیم می‌شوند. به این ترتیب عدد اکسایش هر دو اتم کلر در مولکول زیر صفر است.

                                     

2. قواعد تعیین عدد اکسایش

بر اساس این ایده‌ها قواعد زیر را می‌توان برای تعیین عدد اکسایش بیان کرد:

  • عدد اکسایش فلوئور، الکترونگاتیو ترین اتم، در تمام ترکیبات فلوئوردار به استثنای F ۲ برابر ۱- است.
  • عدد اکسایش اکسیژن در اغلب ترکیبهای اکسیژن دار، ۲- است. ولی چند مورد استثنا هم وجود دارد
  • در OF ۲ ، عدد اکسایش اکسیژن ۲+ است.قاعدهٔ ۵ را ببینید
  • مجموع اعداد اکسایش اتمها در یک ترکیب صفر است، زیرا ترکیبات از لحاظ بار الکتریکی خنثی هستند.
  • مجموع اعداد اکسایش اتمهای تشکیل دهندهٔ یک یون چند اتمی برابر با بار آن یون است.
  • در یون سوپراکسید، O 2 1-- ، عدد اکسایش هر اتم اکسیژن، ۰٫۵- است.
  • اتمهای ترکیب نشده و اتمهایی که عناصر مولکولی را تشکیل داده‌اند، عدد اکسایش صفر دارند.
  • عدد اکسایش یونهای تک اتمی برابر با بار یون است. برای مثال فلزات گروه IA شامل Cs، Rb، K، Na، Li همیشه در ترکیبات خود دارای عدد اکسایش ۱+ و عناصر گروه IIA شامل Ba، Sr، Ca، Mg، Be همیشه دارای عدد اکسایش ۲+ هستند.
  • در پراکسیدها، عدد اکسایش هر یک از اتمهای اکسیژن، ۱- است. دو اتم اکسیژن در یون پراکسید، -۲ O ۲ ، هم ارزند. هر یک باید عدد اکسایش ۱- داشته باشند تا مجموع آن‌ها برابر با بار یون گردد.
  • در ترکیبات دو نافلز خواه به صورت یون چند اتمی یا مولکول عدد اکسایش عنصر الکترونگاتیو تر منفی و برابر بار یون تک اتمی معمولی آن عنصر است. مثلاً در PCl ۳ عدد اکسایش Cl برابر ۱- است و بنا بر قاعدهٔ ۲ عدد اکسایش P هم برابر ۳+ می‌شود. یا در مثالی دیگر در مولکول CS ۲ عدد اکسایش S برابر ۲- و عدد اکسایش کربن برابر ۴+ است.
  • عدد اکسایش هیدروژن در تمام ترکیبات ۱+ است به جز در هیدریدهای فلزی مانند NaH و CaH ۲ که در آن‌ها حالت ۱- است و مولکول H ۲ که عدد اکسایش هیدروژن در آن صفر است.
                                     

3. تکمیلی

هر عنصر در ترکیبات مختلف توانایی بدست آوردن اعداد اکسایش گوناگونی را دارد. در صفحهٔ فهرست حالت‌های اکسایش عنصرها می‌توانید فهرستی از اعداد اکسایشی که هر عنصر می‌تواند به خود بگیرد را می‌توانید بینید.

عدد اکسایش یک اتم همیشه یک عدد صحیح است ولی میانگین اعداد اکسایش چند اتم از یک عنصر می‌تواند اعشاری باشد. به عنوان مثال در سوپراکسید عدد اکسایش یک اکسیژن -1 و دیگری صفر است و میانگین اعداد اکسایش 0.5- است.